Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những di chứng của chất độc da cam vẫn đè nặng lên nhiều gia đình người có công. Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học không chỉ dựng lên những ngôi nhà mới, mà chính là sự tri ân bằng hành động thiết thực.

Kỳ 1:  An cư cho những phận đời mang nỗi đau da cam

Dưới những mái nhà dột nát, nỗi đau xuyên thế hệ của các cựu chiến binh từng tham gia kháng chiến và con đẻ của họ vẫn hiện hữu mỗi ngày. Cuộc đua nước rút nhằm kiên cố hóa nhà ở đang tiếp thêm nghị lực an cư cho những gia đình đang gánh chịu di chứng của chất độc da cam.

Những ngôi nhà không thể chờ thêm

Ở thôn Ea Ly (xã Ea Wer), hoàn cảnh gia đình ông Đặng Văn Quý (SN 1952), người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, khiến nhiều người thương cảm.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau chất độc da cam vẫn tiếp tục ám ảnh gia đình ông qua người con gái Đặng Thị Nguyệt (SN 1987). Ngay từ nhỏ, chị đã bị thiểu năng trí tuệ, không thể tự chăm sóc bản thân như bao người khác. Những năm gần đây, cuộc sống gia đình ông càng thêm chật vật. Tuổi cao, nhiều lần bị tai biến, ông Quý thường xuyên phải điều trị dài ngày tại bệnh viện. Mọi gánh nặng dồn lên đôi vai gầy guộc của người vợ.

Ấm tình quân dân trong những căn nhà đang được xây dựng.

Chị Nguyệt sống riêng trong căn nhà nhỏ cạnh nhà bố mẹ. Căn nhà đã xuống cấp từ lâu. Mái nhà thủng dột, vách tường nứt nẻ, nền thấp, chỉ cần mưa lớn là nước tràn vào. Những đêm mưa gió, cả gia đình gần như thức trắng vì thấp thỏm không biết mái nhà có thể trụ vững đến sáng hôm sau.

Một câu chuyện khác cũng đầy xúc động: Ở thôn Ma Lăng, xã Tây Sơn, cuộc sống của em So H Hai (SN 1991) cũng lặng lẽ trôi trong căn nhà gỗ đã cũ kỹ. Em là con ông Kpá Nhạc (SN 1936), người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. So H Hai phát triển chậm hơn bạn bè, bị bệnh tâm thần mức độ vừa, tỷ lệ tổn thương cơ thể 45%, không có khả năng lao động ổn định. Nguồn sống của gia đình chỉ trông vào vài sào rẫy. Ông Kpá Nhạc chỉ mong trước khi nhắm mắt thấy con có căn nhà chắc chắn...

Câu chuyện của chị Nguyệt hay em So H Hai chỉ là hai trong nhiều cuộc đời chịu ảnh hưởng của chất độc da cam theo những cách khác nhau. Tất cả đều có chung nỗi lo: Mai này, khi cha mẹ không còn nữa, những đứa con ấy sẽ sống ra sao?

Nối dài nguồn lực

Chính từ những trăn trở ấy, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công văn số 270 và Bộ Quốc phòng ban hành Công văn số 2271 về việc hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Qua rà soát, tỉnh Đắk Lắk có 40 hộ đủ điều kiện hỗ trợ, trong đó 20 hộ xây mới và 20 hộ sửa chữa nhà ở tại 26 xã, phường.

Để những mái nhà sớm thành hiện thực, cả hệ thống chính trị đã cùng vào cuộc. Ngay sau khi có chủ trương của Trung ương, UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành và địa phương khẩn trương rà soát đối tượng, hoàn thiện hồ sơ, đẩy nhanh tiến độ xây dựng, đồng thời huy động thêm nguồn lực xã hội hóa để nâng cao chất lượng công trình.

Tháng 6/2026, lễ khởi công xây dựng nhà ở được UBND tỉnh tổ chức. Chỉ ít ngày sau, hàng loạt địa phương đồng loạt khởi công xây dựng, sửa chữa nhà ở. Mục tiêu hoàn thành toàn bộ chương trình trước tháng 7/2027, chào mừng kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Cán bộ địa phương chúc mừng gia đình ông Kpá Nhạc (phải) được sống trong ngôi mới khang trang.

Tại phường Ea Kao, bên cạnh nguồn hỗ trợ của Nhà nước, chính quyền địa phương đã tích cực vận động các tổ chức, cá nhân đồng hành cùng các gia đình. Thiếu tá Đỗ Anh Dũng, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự phường Ea Kao cho biết, hai trường hợp xây nhà cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học trên địa bàn đều được huy động thêm nguồn lực để giảm bớt khó khăn.  

Không riêng Ea Kao, tại Đồng Xuân, Suối Trai, Tây Sơn, Phú Yên, Dang Kang..., phong trào huy động nguồn lực xã hội hóa cũng diễn ra sôi nổi. Ông Nguyễn Khắc Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Xuân cho biết, địa phương không chỉ tập trung hoàn thành các căn nhà đúng tiến độ mà còn tiếp tục vận động thêm nguồn lực để hỗ trợ điện, nước, công trình phụ và các vật dụng thiết yếu.

Kỳ 2: Vẹn nghĩa tri ân

Quỳnh Anh - Thùy Thảo